{"id":1171,"date":"2020-02-21T15:25:32","date_gmt":"2020-02-21T15:25:32","guid":{"rendered":"https:\/\/rrenjettona.al\/?p=1171"},"modified":"2020-02-21T15:25:32","modified_gmt":"2020-02-21T15:25:32","slug":"referatet-dhe-kumtesat-e-mbajtura-ne-kuvend-me-rastin-e-100-vjetorit-te-kongresit-te-lushnjes-dr-marela-guga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rrenjettona.al\/index.php\/2020\/02\/21\/referatet-dhe-kumtesat-e-mbajtura-ne-kuvend-me-rastin-e-100-vjetorit-te-kongresit-te-lushnjes-dr-marela-guga\/","title":{"rendered":"REFERATET DHE KUMTESAT E MBAJTURA N\u00cb KUVEND ME RASTIN E 100 VJETORIT T\u00cb KONGRESIT T\u00cb LUSHNJES \u2013 Dr. Marela GUGA"},"content":{"rendered":"

KONTRIBUTI\u00a0 I PREFEKTUR\u00cbS\u00a0 S\u00cb BERATIT N\u00cb MBAJTJEN\u00a0 E KONGRESIT T\u00cb\u00a0 LUSHNJES<\/strong><\/p>\n

Dr. Marela GUGA*<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

P\u00cbRMBLEDHJE<\/strong><\/p>\n

Shqip\u00ebria po ballafaqohej me situata\u00a0 t\u00eb rrezikshme nd\u00ebrkomb\u00ebtare deri n\u00eb\u00a0 humbje t\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb saj. Kjo p\u00ebr faktin se diplomacia evropiane nuk po i p\u00ebrmbahej zgjidhjeve t\u00eb saj politike, duke v\u00ebn\u00eb n\u00eb rrezik kufijt\u00eb e saj etnik\u00eb dhe historik\u00eb. N\u00eb Jug formohen \u201cKomitete t\u00eb Shp\u00ebtimit Komb\u00ebtar\u201d dhe gjat\u00eb muajit dhjetor nisin dhe reagimet qytetare. Protestat u shoq\u00ebruan edhe me k\u00ebrkes\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb\u00a0 kuvend\u00a0 komb\u00ebtar, nga mund t\u00eb dilte nj\u00eb qeveri\u00a0 dhe institucione n\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb vullnetit t\u00eb popullit shqiptar.\u00a0 N\u00eb mes t\u00eb dhjetorit 1919 nj\u00eb grup atdhetar\u00ebsh nga\u00a0 prefektura e Beratit,\u00a0 t\u00eb mb\u00ebshtetur\u00a0 nga organizator\u00ebt e kongresit dhe diplomat\u00eb t\u00eb huaj iu drejtuan bashkive\u00a0 n\u00eb prefektura dhe n\u00ebnprefektura \u00a0p\u00ebr t\u00eb d\u00ebrguar\u00a0 p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e tyre\u00a0 n\u00eb Kuvend. N\u00eb k\u00ebto\u00a0 momente delikate p\u00ebr vendin, roli i qeveris\u00eb britanike ishte mjaft i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm. Ajo mb\u00ebshteti\u00a0 l\u00ebvizjen komb\u00ebtare drejtuar\u00a0 nd\u00ebrhyrjes ushtarake t\u00eb Italis\u00eb, duke dh\u00ebn\u00eb\u00a0 ndihmes\u00eb\u00a0 p\u00ebr gjetjen e nj\u00eb formule p\u00ebr shp\u00ebtimin komb\u00ebtar. Bashkia e Beratit n\u00eb bashk\u00ebpunim me bashkit\u00eb Lushnj\u00eb, Mallakast\u00ebr, Fier e Skrapar\u00a0 kontribuon\u00a0 n\u00eb k\u00ebt\u00eb inisiativ\u00eb politike edhe pse\u00a0 prefektura nd\u00ebrmori masa ndaluese. Rreth 14 mij\u00eb forca ushtarake dhe vullnetar\u00eb u vun\u00eb n\u00eb dispozicion t\u00eb Kongresit q\u00eb nisi punimet m\u00eb 21 janar 1920. N\u00eb Kuvendin Komb\u00ebtar q\u00eb u mbajt n\u00eb Lushnj\u00eb u\u00a0 krijua\u00a0 nj\u00eb model i ri politik dhe shtet\u00ebror pa ndikim t\u00eb huaj. Pavar\u00ebsisht\u00a0 pengesave, Kongresi Komb\u00ebtar do t\u00eb sh\u00ebnonte\u00a0 nj\u00eb kthes\u00eb historike p\u00ebr shqiptar\u00ebt, vet\u00ebqeverisje t\u00eb\u00a0 Shqip\u00ebris\u00eb, forcim t\u00eb bashkimit komb\u00ebtar dhe nj\u00eb politik\u00eb t\u00eb brendshme dhe t\u00eb jashtme me mb\u00ebshtetje\u00a0 nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Ndaj dhe vendimet e marra\u00a0 u shoq\u00ebruan\u00a0 me\u00a0 mitingje solidariteti n\u00eb prefektur\u00ebn e Beratit dhe gjith\u00eb prefekturat\u00a0 e tjera.<\/p>\n

Fjal\u00eb ky\u00e7e<\/em><\/strong>:\u00a0 Kuvend Komb\u00ebtar, mb\u00ebshtetje popullore, zgjidhje politike<\/em><\/p>\n

*<\/strong>Doktoresh\u00eb, Profesoresh\u00eb, Historiane, Studiuese, Berat, Akademia Alternative Shkencore Rr\u00ebnj\u00ebt Tona, Tiran\u00eb. UNIVERSITETI \u201cA. XHUVANI\u201d ELBASAN FAKULTETI SHKENCAVE HUMANE, marela.guga@yahoo.com<\/p>\n

SHQIP\u00cbRIA E VITIT 1920<\/strong><\/p>\n

Shqip\u00ebria e vitit 1920 po ballafaqohej me situata\u00a0 t\u00eb r\u00ebnda nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Fqinji yn\u00eb Jugor po rrezikonte kufijt\u00eb\u00a0 gjeografik dhe historik\u00eb t\u00eb vendit, duke zgjuar k\u00ebsisoj\u00a0 kujtes\u00ebn e shqiptarit p\u00ebr protesta dhe kund\u00ebrshti.\u00a0 N\u00eb fillim t\u00eb vitit 1919 krijohet \u201cKomiteti i shp\u00ebtimit komb\u00ebtar\u201d ose shoq\u00ebria \u201cBashkimi\u201d,\u00a0 e cila u vu n\u00eb krye t\u00eb\u00a0 protestave n\u00eb t\u00eb gjitha qytetet e Shqip\u00ebris\u00eb. Protesta m\u00eb e madhe u sh\u00ebnua n\u00eb qytetin e Vlor\u00ebs m\u00eb 28 n\u00ebntor,\u00a0 dit\u00ebn e Pavar\u00ebsis\u00eb. Vala e protest\u00ebs u drejtua ndaj politik\u00ebs\u00a0 italiane dhe marr\u00ebveshjes s\u00eb 29 korrikut 1919 n\u00eb Paris, midis dy ministrave, ministrit t\u00eb Jasht\u00ebm\u00a0 italian Titoni dhe kryeministrit grek Venizellos. Edhe n\u00eb Kor\u00e7\u00eb, administrata franceze po b\u00ebhej gati\u00a0 t\u2019ia p\u00ebrcjell\u00eb pushtetin administrativ\u00eb\u00a0 qeveris\u00eb s\u00eb Athin\u00ebs. Po k\u00ebshtu, Qeveria e Durr\u00ebsit kishte d\u00ebshtuar n\u00eb\u00a0 qeverisjen e saj, duke treguar se nuk ishte tjet\u00ebr,\u00a0 ve\u00e7\u00a0 nj\u00eb\u00a0 mjet politik n\u00eb duart e italian\u00ebve.<\/p>\n

N\u00eb k\u00ebto kushte,\u00a0 mbajtja e nj\u00eb Kongresi Komb\u00ebtar ku do t\u00eb p\u00ebrcaktohej nj\u00eb\u00a0 politik\u00eb komb\u00ebtare p\u00ebr shp\u00ebtimin e vendit, ishte hapi m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm i elit\u00ebs politike shqiptare at\u00ebkoh\u00eb.\u00a0 M\u00eb 18 gusht t\u00eb vitit 1919, Ahmet\u00a0 Zogu i propozonte Aqif pash\u00eb Bi\u00e7ak\u00e7iut t\u00eb paraqiste n\u00eb\u00a0 k\u00ebshillin bashkiak t\u00eb Elbasanit nism\u00ebn p\u00ebr\u00a0 mbajtjen e nj\u00eb mbledhje komb\u00ebtare, por ky k\u00ebshill, n\u00ebn presionin e Shefqet V\u00ebrlacit, nj\u00eb tjet\u00ebr em\u00ebr me influenc\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb qytet, e hodhi posht\u00eb.\u00a0 Nj\u00eb bashk\u00ebpunim u k\u00ebrkua edhe me patriotin Sheh Ibrahim Karbunara n\u00eb Lushnj\u00eb dhe\u00a0 kryetarin e bashkis\u00eb Berat Iliaz Vrionin p\u00ebr\u00a0 mb\u00ebshtetjen\u00a0 e\u00a0 nj\u00eb nisme\u00a0 t\u00eb till\u00eb me karakter\u00a0 komb\u00ebtar.<\/p>\n

Nj\u00eb shtys\u00eb\u00a0 p\u00ebr mbajtjen sa m\u00eb par\u00eb t\u00eb\u00a0 Kongresit,\u00a0 u b\u00ebn\u00eb\u00a0 pazarll\u00ebqet e Fuqive t\u00eb M\u00ebdha n\u00eb d\u00ebm t\u00eb interesave t\u00eb shtetit shqiptar. Kjo intesifikoi pun\u00ebn e grupit t\u00eb pun\u00ebs ngritur n\u00eb Lushnj\u00eb\u00a0 dhe kuvendmbajt\u00ebsve, q\u00eb n\u00eb mes t\u00eb dhjetorit 1919\u00a0 t\u2019i drejtohen\u00a0 me nj\u00eb thirrje t\u00eb gjitha bashkive n\u00eb vend,\u00a0 p\u00ebr t\u00eb zgjedhur\u00a0 dhe d\u00ebrguar sa m\u00eb par\u00eb emrat e delegat\u00ebve p\u00ebr n\u00eb Lushnj\u00eb. Me k\u00ebt\u00eb nism\u00eb, organizator\u00ebt, po p\u00ebrpiqeshin t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsonin n\u00eb rrug\u00eb legale qeverin\u00eb e Durr\u00ebsit me nj\u00eb qeveri t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb\u00a0 komb\u00ebtare, q\u00eb do t\u00eb mund t\u00eb largonte dhe ushtrin\u00eb italian\u00eb nga Shqip\u00ebria. Nisma e elit\u00ebs atdhetare shqiptare\u00a0 gjeti\u00a0 mb\u00ebshtetje edhe te nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00ebt, madje konsulli Eden i Inteligjenc\u00eb Services,\u00a0 realizoi disa takime\u00a0 n\u00eb qytetet\u00a0 Berat dhe Gjirokast\u00ebr,\u00a0 prej nga iu k\u00ebrkua kryebashkiak\u00ebve\u00a0 t\u00eb d\u00ebrgonin me urgjenc\u00eb emrat e delegat\u00ebve p\u00ebr n\u00eb Kongres, mb\u00ebshtetje mor\u00ebn\u00a0 edhe nga gjenerali francez Bardi d\u00eb Furtu .<\/p>\n

Nga ana e saj,\u00a0 prefektura e Beratit u kujdes t\u00eb d\u00ebrgonte n\u00eb Kuvend, njer\u00ebzit m\u00eb t\u00eb spikatur nga\u00a0\u00a0 aristokracia qytetare beratase,\u00a0 njer\u00ebz\u00a0 q\u00eb g\u00ebzonin simpati\u00a0 popullore. Ata t\u00eb cil\u00ebt kishin luftuar s\u00eb hershmi p\u00ebr gjuh\u00ebn dhe shkoll\u00ebn shqipe dhe ishin propoganduesit e ides\u00eb s\u00eb shqiptaris\u00eb. Si asnj\u00ebher\u00eb tjet\u00ebr, politika shqiptare nuk kishte treguar p\u00ebrgjegjshm\u00ebri dhe\u00a0 vet\u00ebdije komb\u00ebtare\u00a0 si n\u00eb Kuvendin Komb\u00ebtar t\u00eb\u00a0 Lushnj\u00ebs. Secili prej tyre,\u00a0 vinte me d\u00ebshir\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb qeveri komb\u00ebtare t\u00eb ” shqiptar\u00ebve\u00a0 p\u00ebr shqiptar\u00ebt”. Letra e Rexhep Mitrovic\u00ebs tregon angazhimin\u00a0 e tij p\u00ebr sa m\u00eb shum\u00eb pjes\u00ebmarrje dhe sukses t\u00eb mbledhjes, duke\u00a0 konfirmuar\u00a0 prezenc\u00ebn e\u00a0 dy figurave politike, Ahmet Zogut dhe Iljaz Vrionit.<\/p>\n

N\u00eb prefektur\u00ebn e Beratit vazhdonte t\u00eb q\u00ebndronte\u00a0\u00a0 komanda italiane, e cila\u00a0 nuk e mori seriozisht si organizimin e Kongresit dhe\u00a0 q\u00ebllimin antiitalian t\u00eb tij. Ata, italian\u00ebt, mendonin se kjo mbledhje\u00a0 drejtohej kund\u00ebr Qeveris\u00eb s\u00eb Durr\u00ebsit,\u00a0 dhe nuk mendonin\u00a0 se Kongresi do t\u00eb drejtohej edhe\u00a0 kund\u00ebr tyre. Gjenerali\u00a0 Pia\u00e7entini vazhdonte t\u00eb\u00a0 mendonte\u00a0 se \u201cshqiptar\u00ebt e \u00e7monin vepr\u00ebn e ushtris\u00eb italiane n\u00eb Shqip\u00ebri.\u201d\u00a0 Kjo\u00a0 sjellje e komand\u00ebs italiane , sipas\u00a0\u00a0 prof. A. Putos,\u00a0 vinte sepse\u00a0 \u201c…Italia nuk donte t\u00eb prishte \u00e7do ur\u00eb komunikimi me\u00a0\u00a0 nacionalizmin shqiptar, ndaj\u00a0 ajo nuk nxitohej t\u00eb kund\u00ebrvepronte, me bindjen se kishte ende nj\u00eb krah politik q\u00eb nuk shikonte zgjidhje tjet\u00ebr ve\u00e7 mb\u00ebshtetjes italiane\u201d,\u00a0 gjithsesi \u00e7do dit\u00eb n\u00eb kodrat e qytetit t\u00eb Lushnj\u00ebs, batalionet\u00a0 italiane, b\u00ebnin qitje\u00a0 me pushk\u00eb e mitraloza. Sipas gjeneralit francez Bardi d\u00eb Furtu\u00a0\u00a0 l\u00ebvizja q\u00eb \u00e7oi n\u00eb Kongresin e Lushnj\u00ebs ishte\u00a0 pasoj\u00eb edhe e\u00a0 gabimeve t\u00eb kryera nga autoritetet italiane. Shum\u00eb u diskutua\u00a0 p\u00ebr\u00a0 vendin e mbajtjes s\u00eb Kongresit. Tirana m\u00eb 12 janar 1920 mbajti mbledhjen e paris\u00eb dhe ulemas\u00eb,\u00a0 t\u00eb cil\u00ebt vendos\u00ebn\u00a0\u00a0 q\u00eb t\u2019i k\u00ebrkohej kryetarit t\u00eb p\u00ebrlimtares Lushnj\u00eb q\u00eb Kongresi t\u00eb\u00a0 mbahej n\u00eb Tiran\u00eb. Mustafa Kruja k\u00ebrkonte t\u00eb mbahej n\u00eb Kruj\u00eb. Po k\u00ebshtu, gadishm\u00ebri tregoi edhe kryetari i bashkis\u00eb s\u00eb Beratit, Durr\u00ebsit dhe Elbasanit. Nj\u00eb prej organizator\u00ebve t\u00eb Kongresit,\u00a0\u00a0 Ferit Vokopola,\u00a0 e lidh\u00eb\u00a0 mbajtjen e Kongresit\u00a0 me Lushnj\u00ebn s\u00eb pari\u00a0 me\u00a0 situat\u00ebn e qet\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb n\u00ebnprefektur\u00eb, pozicionin gjeografik dhe infrastruktur\u00ebn rrugore. M\u00eb 1 janar 1920, komisioni organizator i p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga 22 an\u00ebtar\u00eb: Mustafa Vokopola, Emin dhe Ferit Vokopola, Abedin Ibrahimi, Qemal Mullai, Halit Libohova, Syrja Pojani, Eshtref Frash\u00ebri, Nebi Sefa, Llazar Bozo, Rasim Hoxha, Abedin Nepravishta, Abdulla Aga, Arif Qaf\u00ebmolla, Jakov Bozo, Hasan Abedini, Taulla Sinani, Reshit Shazimir, Hamit Xheka, t\u00eb drejtuar nga\u00a0 kryetari i bashkis\u00eb Besim Nuri, nis\u00ebn pun\u00ebn.\u00a0 Fillimisht u d\u00ebrguan\u00a0\u00a0 ftesat bashk\u00ebngjitur me nj\u00eb let\u00ebr shpjeguese mbi vendimin e thirrjes s\u00eb kongresit, q\u00ebllimin q\u00eb ishte;\u00a0 nj\u00eb\u00a0 vet\u00ebqeverisje t\u00eb plot\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, bashkimin\u00a0 komb\u00ebtar, dhe nj\u00eb politik\u00eb t\u00eb brendshme dhe t\u00eb jashtme q\u00eb mb\u00ebshtetej nga faktori nd\u00ebrkomb\u00ebtar,\u00a0 ndaj iu k\u00ebrkua forcave politike shqiptare\u00a0 t\u00eb bashk\u00ebpunonin\u00a0 n\u00eb dobi t\u00eb vendit.<\/p>\n

Ishte vendosur q\u00eb mbledhja t\u00eb mbahej\u00a0 m\u00eb 1 janar, por\u00a0 p\u00ebr arsye organizative\u00a0 u\u00a0 shty p\u00ebr tre jav\u00eb.\u00a0 N\u00eb 18 janar, kishin mb\u00ebrritur n\u00eb Lushnj\u00eb shumica e delegat\u00ebve. Gjith\u00e7ka ishte p\u00ebrgatitur me kujdes, madje edhe hymni\u00a0 i krijuar\u00a0 nga Ferit Vokopola,\u00a0 u ishte m\u00ebsuar nx\u00ebn\u00ebsve t\u00eb shkoll\u00ebs prej\u00a0 m\u00ebsuesit\u00a0 Esat Libohova. Qeveria e Durr\u00ebsit reagoi n\u00eb fillim t\u00eb janarit ndaj k\u00ebtij lajmi. Ajo p\u00ebrdori t\u00eb gjitha mjetet p\u00ebr t\u00eb ndaluar mbajtjen e\u00a0 mbledhjes q\u00eb kishte si mision\u00a0 shp\u00ebtimin e atdheut nga rreziqet e fqinj\u00ebve, madje\u00a0 u porosit\u00ebn vrasje politike, u b\u00ebn\u00eb shkarkime t\u00eb zyrtar\u00ebve t\u00eb lart\u00eb, e deri te\u00a0 mb\u00ebshtetja ushtarake q\u00eb iu k\u00ebrkua\u00a0 gjeneral Pian\u00e7entinit.\u00a0 Ministri i Financave Fejzi Alizoti, m\u00eb 6 janar 1920 i k\u00ebrkoi Avni Dabullait inspektor i p\u00ebrgjithsh\u00ebm n\u00eb Lushnj\u00eb, t\u00eb mos lejonte mbajtjen e mbledhjes, por komisioni organizator e refuzoi vendimin e qeveris\u00eb s\u00eb Durr\u00ebsit. Ministri\u00a0 k\u00ebrkoi prej gjeneral Pian\u00e7entinit,\u00a0 q\u00eb t\u2019i viheshin n\u00eb dispozicion\u00a0 \u201cdy batalione t\u00eb milicis\u00eb shqiptare t\u00eb stacionuara n\u00eb Gjirokast\u00ebr, e p\u00ebr ti p\u00ebrdorur\u00a0 m\u00eb pas, n\u00eb shp\u00ebrndarjen me forc\u00eb t\u00eb kuvendor\u00ebve q\u00eb ishin mbledhur n\u00eb Lushnj\u00eb, por\u00a0 sipas Sejfi Vllamasit, italian\u00ebt\u00a0 u mjaftuan n\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb efektiv\u00eb prej 1200 vetash nga milicia e Gjirokastr\u00ebs.<\/p>\n

N\u00ebnprefekti i Lushnj\u00ebs Veli Vasjari, m\u00eb 9 janar, informonte prefektin e Beratit Bexhet Kumbaro, mbi\u00a0 mbajtjen dhe q\u00ebllimin e mbledhjes komb\u00ebtare, q\u00eb sipas tij, ishte rezultat i nj\u00eb\u00a0 marr\u00ebveshje\u00a0 t\u00eb b\u00ebr\u00eb nga\u00a0\u00a0 t\u00eb gjitha viset e Shqip\u00ebris\u00eb p\u00ebr bashkim komb\u00ebtar t\u00eb shqiptar\u00ebve, e p\u00ebr ti\u00a0 dh\u00ebn\u00eb fund mosmarrveshjeve mesveti. M\u00eb pas, ai i shpjegon prefektit, pse i ishte ngarkuar kjo iniciativ\u00eb\u00a0 n\u00ebnprefektur\u00ebs s\u00eb Lushnj\u00ebs. Disa prej inisiator\u00ebve ishin figura t\u00eb njohura politike, ata\u00a0 kishin kontribuar\u00a0 n\u00eb Kuvendin Komb\u00ebtar t\u00eb\u00a0 Vlor\u00ebs, madje\u00a0 nj\u00eb pjes\u00eb e tyre, do t\u00eb spikas\u00eb\u00a0 m\u00ebpastaj, n\u00eb politik\u00ebn\u00a0 dhe drejtimin e shtetit shqiptar. Duhet th\u00ebn\u00eb se bashkia e Beratit s\u00eb bashku me at\u00eb t\u00eb Mallakastr\u00ebs, Fierit e Skraparit, d\u00ebrguan forca\u00a0 t\u00eb shumta vullnetare p\u00ebr mbar\u00ebvajtjen e punimeve t\u00eb Kongresit. Rreth 14 mij\u00eb forca t\u00eb drejtuara nga oficer\u00eb kompetent\u00eb dhe patriot\u00eb si Riza Cerova, Ismail Haki Ku\u00e7i shkuan n\u00eb Lushnj\u00eb p\u00ebr mbrojtjen e kongresist\u00ebve.\u00a0 Ferit Vokopola do t\u00eb kujtonte, se milicia shqiptare jo vet\u00ebm nuk guxoi t\u00eb ngrihej kund\u00ebr \u00e7etat nacionaliste edhe pse\u00a0 i kishin prer\u00eb rrug\u00ebn p\u00ebrgjat\u00eb\u00a0 lumit Osum, por kishte prej tyre q\u00eb aderuan n\u00eb forcat vullnetare q\u00eb po shkonin\u00a0 n\u00eb mbrojtje t\u00eb Kongresit.<\/p>\n

Nisur nga r\u00ebnd\u00ebsia dhe brisht\u00ebsia politike e k\u00ebtij organizimi, kryetari i p\u00ebrlimtares Berat Iliaz Vrioni, mbante kontakte dhe\u00a0 k\u00ebrkonte informacione t\u00eb detajuara\u00a0\u00a0 n\u00eb lidhje me organizimin e b\u00ebr\u00eb prej bashkis\u00eb s\u00eb Lushnj\u00ebs. Madje, ai\u00a0\u00a0 replikoi ashp\u00ebr me komandantin e ushtris\u00eb italiane, mbi pasojat q\u00eb do t\u00eb r\u00ebndonin mbi ta, n\u00eb rast se ndalonin mbajtjen e Kongresit.\u00a0 I kund\u00ebrt ishte q\u00ebndrimi i prefektur\u00ebs. Ajo mbajti nj\u00eb q\u00ebndrim t\u00eb ftoht\u00eb\u00a0 deri ndalues, duke i k\u00ebrkuar n\u00ebnprefektur\u00ebs\u00a0 s\u00eb Lushnjes t\u00eb pengonte me sa t\u00eb mundte mbajtjen e mbledhjes. Masa e par\u00eb e prefektit Kumbaro ishte\u00a0 pushimi nga puna e kryetarit t\u00eb bashkis\u00eb Lushnje Besim Nuri, n\u00ebnprefektit Veli Vasjari dhe komandantit t\u00eb\u00a0 xhandarm\u00ebris\u00eb Meleq Frash\u00ebri.\u00a0\u00a0 K\u00ebsisoj, Qeveria\u00a0 mendoi\u00a0 t\u00eb b\u00ebnte edhe l\u00ebvizjen e fundit politike, t\u00eb th\u00ebrriste senatin q\u00eb nuk ishte mbledhur asnj\u00ebher\u00eb deri at\u00ebkoh\u00eb. Iu k\u00ebrkua\u00a0 prefektur\u00ebs s\u00eb Beratit t\u00eb d\u00ebrgonte n\u00eb Durr\u00ebs senator\u00ebt p\u00ebr t\u00eb konstituar pushtetin\u00a0 legjislativ\u00eb.Pavar\u00ebsisht pengesave\u00a0 t\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb Durr\u00ebsit dhe\u00a0 asaj Italiane, \u201ckrejt intrigat q\u00eb u b\u00ebn\u00eb\u00a0 p\u00ebr t\u00eb ndaluar kongresin, u fashit\u00ebn para vullnetit t\u00eb popullit,\u00a0 shkruante gazeta \u201cPopulli\u201d.\u00a0 Kongresi nisi punimet m\u00eb 21 janar n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e Kas\u00ebm Fug\u00ebs.\u00a0 N\u00eb prani t\u00eb 51 delegat\u00ebve p\u00ebrfaq\u00ebsues\u00a0 nga n\u00ebnt\u00eb\u00a0 prefektura, mbledhjen n\u00eb em\u00ebr t\u00eb komisionit t\u00eb Lushnj\u00ebs e hap\u00ebn\u00a0 Ferid Vokopola dhe Sheh Ibrahim Karbunara.\u00a0 Jo t\u00eb gjith\u00eb delegat\u00ebt ishin prezent\u00eb, kjo p\u00ebr shkak t\u00eb mos shp\u00ebrndarjes\u00a0 n\u00eb koh\u00eb t\u00eb let\u00ebrthirrjeve.\u00a0 Berati\u00a0 d\u00ebrgoi Iliaz Vrionin dhe Llambi Goxhomanin. Skrapari\u00a0 Hysen Nikoler\u00ebn, Mallkastra Bektash Cakranin, Lushnja u p\u00ebrfaq\u00ebsua nga Sheh Ibrahim Karbunara\u00a0 dhe Llazar Bozo, nd\u00ebrsa\u00a0 Fieri\u00a0 d\u00ebrgoi Spiro Pap\u00ebn.\u00a0 Disa prej tyre do t\u00eb\u00a0 zgjidheshin edhe senator\u00eb.\u00a0 N\u00eb seanc\u00ebn e par\u00eb, u verifikua nga komisioni i mandateve,\u00a0 vlefshm\u00ebria e tyre. Mbledhja e dyt\u00eb, p\u00ebr shkak t\u00eb mos prezenc\u00ebs s\u00eb t\u00eb gjith\u00eb delegat\u00ebve,\u00a0 u shty p\u00ebr nj\u00eb jav\u00eb,\u00a0 dhe m\u00eb 28 janar u mbajt\u00eb seanca e dyt\u00eb,\u00a0 ku me votim t\u00eb hapur u zgjodh\u00ebn kryetari, n\u00ebnkryetari dhe\u00a0 dy sekretar\u00ebt. N\u00eb mbledhjen e dat\u00ebs 30 janar, dol\u00ebn dhe institucionet legjislative dhe ekzekutive: K\u00ebshilli Komb\u00ebtar ose ndryshe\u00a0 Senati, prej ku u nominuan 42 senator\u00ebt; K\u00ebshilli i Lart\u00eb ose Regjenca me kat\u00ebr an\u00ebtar\u00eb dhe\u00a0 kabineti qeveritar.\u00a0\u00a0 P\u00ebr prefektur\u00ebn e Beratit\u00a0 u zgjodh\u00ebn senator\u00eb: Hysen Vrioni, Llambi Goxhomane,\u00a0 Ahmet Resuli, Bektash Cakrani dhe Spiro Papa.<\/p>\n

Mbledhja e 31 janarit, q\u00eb ishte\u00a0 mbledhja e pest\u00eb dhe e fundit, u mbyll me fjal\u00ebn e n\u00ebnkryetarit, i cili\u00a0 i siguroi t\u00eb gjith\u00eb delegat\u00ebt dhe shqiptar\u00ebt\u00a0 se \u201cdo t\u00eb mundoheshin me \u00e7do therori p\u00ebr me krye\u00a0 barr\u00ebn e rand\u00eb\u00a0 q\u00eb u asht\u00eb ngarkue\u00a0 p\u00ebr shp\u00ebtimin e atdheut dhe kombit.\u201d\u00a0 N\u00eb fund t\u00eb gjith\u00eb delegat\u00ebt dhe sekretariati firmos\u00ebn dokumentin e dal\u00eb nga Kongresi.<\/p>\n

N\u00eb Lushnj\u00eb,\u00a0 p\u00ebr organizimin e ardhsh\u00ebm shtet\u00ebror doli edhe dokumenti i par\u00eb\u00a0 kushtetues q\u00eb quhej\u00a0 \u201cBazat e Kanunores s\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Lart\u00eb\u201d,\u00a0 i cili\u00a0 m\u00eb pas u plot\u00ebsua n\u00eb dokumentin \u201cStatuti i zgjeruar i Lushnjes\u201d. Edhe pse ishte\u00a0 nj\u00eb mikrokushtetut\u00eb me gjasht\u00eb nene, ajo\u00a0 kishte\u00a0 shum\u00eb\u00a0 r\u00ebnd\u00ebsi,\u00a0\u00a0 sa shtetformuesit\u00a0 e kombit shqiptar, si beratasi Jani Vruho nga Egjipti\u00a0 do t\u2019i sugjeronte\u00a0 n\u00ebnprefektit Veli Vasjarit se\u00a0 \u201c\u00a0 dua\u00a0 t\u2019ua sh\u00ebnoj si atdhetar, por edhe si sekretar i shoq\u00ebris\u00eb \u201cBashkimi\u201d n\u00eb Egjipt… q\u00eb sado i ngusht\u00eb\u00a0\u00a0 n\u00eb qoft\u00eb kanunorja, mos rr\u00ebzoni asnj\u00eb pik\u00eb prej saj,\u00a0 dhe p\u00ebr mbi themelet e atij Statuti, duhet\u00a0 t\u00eb nd\u00ebrtoni godin\u00ebn e nd\u00ebrtes\u00ebs shtet\u00ebrore\u201d, m\u00eb pas\u00a0 e k\u00ebshillon:\u00a0 \u201c…t\u00eb mos lejohen q\u00eb njer\u00ebz shpirtligj t\u00eb prishin rregullin e Statutit, se kjo sjell prishjen, e m\u00eb pas,\u00a0 katastrof\u00ebn … Statutin\u00a0 dhe vet\u00ebm Statutin ta ruani e ta mbroni me m\u00eb t\u00eb shtrenjtin gjak\u00a0 q\u00eb t\u00eb ket\u00eb Shqip\u00ebria.\u201d- e p\u00ebrfundon letr\u00ebn Jani Vruho.<\/p>\n

Vendimet e Kongresit t\u00eb Lushnj\u00ebs mbi krijimin e institucioneve funksionale, rr\u00ebzimin e qeveris\u00eb s\u00eb P\u00ebrkohshme t\u00eb Durr\u00ebsit\u00a0 dhe zgjedhja e nj\u00eb delegacioni p\u00ebr n\u00eb Konferenc\u00ebn e Paqes n\u00eb Paris, u\u00a0 mb\u00ebshtet\u00ebn edhe\u00a0 nga qytetar\u00ebt shqiptar\u00eb. N\u00eb shenj\u00eb solidariteti u\u00a0 organizuan\u00a0 mitingje. K\u00ebshtu m\u00eb 5 shkurt, paria e Skraparit dhe Tomoric\u00ebs organizoi\u00a0 n\u00eb \u00c7orovod\u00eb mitingun\u00a0 mb\u00ebshtet\u00ebs, ku ata\u00a0 deklaruan p\u00ebrkrahje p\u00ebr\u00a0 vendimet e\u00a0 Kongresit Komb\u00ebtar t\u00eb Lushnj\u00ebs.\u00a0\u00a0 Popullit t\u00eb\u00a0 Beratit\u00a0 edhe pse nuk u lejua t\u00eb mbante nj\u00eb miting\u00eb solidarizues, premtoi gadishm\u00ebri dhe besnik\u00ebri p\u00ebr vendimet e Kuvendit dhe qeverin\u00eb e dal\u00eb prej tij, si dhe mbrojtjen e atdheut nga cop\u00ebtimi.\u00a0 Media e shkruar u b\u00eb tribun\u00eb e p\u00ebrshfaqjes s\u00eb vendimeve t\u00eb Kongresit, i cili sh\u00ebnonte rijet\u00ebzimin e shtetit shqiptar, rifitimin e liris\u00eb, sovranitetit dhe mbrojtjes\u00a0 s\u00eb kufijve gjeografik\u00eb.\u00a0 Gazeta \u201cShkumbini\u201d,\u00a0 n\u00eb artikullin Paq\u00eb, bashkim, fuqi , shkruante: \u201c… besimi n\u00eb fuqin\u00eb ton\u00eb doli sheshit, guximi q\u00eb flinte u sque, gjumi i rand\u00eb q\u00eb na kishte zan\u00eb u p\u00ebrnda, bashkimi q\u00eb do t\u00eb krijonte pun\u00eb t\u00eb m\u00ebdha, ai p\u00ebr mbrekulli u lidh\u00eb, trim\u00ebria e vjet\u00ebr u shfaq dhe historia e vjet\u00ebr e liris\u00eb u p\u00ebrs\u00ebrit \u201dJa vdekje ja liri\u201d.\u00a0 Shqip\u00ebria n\u00eb Lushnj\u00eb, u prezantua nd\u00ebrkomb\u00ebtarisht\u00a0 si\u00a0 shtet i pavarur,\u00a0 dhe shqiptar\u00ebt me aft\u00ebsi shtetformuese.<\/p>\n

N\u00eb\u00a0 p\u00ebrfundim t\u00eb punimeve, an\u00ebtar\u00ebt e K\u00ebshilit t\u00eb Lart\u00eb s\u00eb bashku me qeverin\u00eb\u00a0 u nis\u00ebn p\u00ebr tu vendosur n\u00eb Durr\u00ebs, por aty u\u00a0 kund\u00ebrshtuan nga italian\u00ebt dhe qeveria e\u00a0 Durr\u00ebsit. N\u00eb k\u00ebto kushte,\u00a0 ata duhet t\u00eb\u00a0 vazhdonin\u00a0 rrug\u00ebn drejt Tiran\u00ebs, dhe m\u00eb 11 shkurt 1920 qeveria komb\u00ebtare mb\u00ebrriti n\u00eb Tiran\u00eb , prej nga ku\u00a0 nisi veprimtarin\u00eb e saj\u00a0 t\u00eb pavarur.<\/p>\n

M\u00eb 7 shkurt, qeveria e Sulejman Delvin\u00ebs\u00a0 nxorri nj\u00eb vendim, ku i k\u00ebrkohej\u00a0 strukturave vendore q\u00eb t\u00eb bashkoheshin me administrat\u00ebn e\u00a0 qeveris\u00eb\u00a0 s\u00eb re. N\u00eb k\u00ebto kushte, qeveria e Durr\u00ebsit dor\u00ebhiqet. N\u00eb fillim t\u00eb marsit, nisi intregrimi i prefekturave\u00a0 n\u00eb strukturat organizative t\u00eb shtetit t\u00eb porsaformuar shqiptar.\u00a0 M\u00eb 2 mars, prefektura e Beratit, njoftonte t\u00ebrheqjen e pjes\u00ebshme t\u00eb forcave italiane, dhe organizimin e forcave t\u00eb armatosura vendase n\u00eb mbrojtje t\u00eb kufijve shtet\u00ebror nga agresioni grek, duke konfirmuar\u00a0 de jure nj\u00ebsimin e pushtetit t\u00eb prefektur\u00ebs me pushtetin\u00a0 q\u00ebndror. K\u00ebshilli Komb\u00ebtar\u00a0 i dal\u00eb nga Kongresi\u00a0 Lushnj\u00ebs nisi punimet\u00a0 m\u00eb 27 mars 1920, dat\u00eb kjo q\u00eb sh\u00ebnon edhe fillimin\u00a0 e jet\u00ebs parlamentare n\u00eb Shqip\u00ebri.\u00a0 P\u00ebr Mustafa Kruj\u00ebn\u00a0 ish minist\u00ebr n\u00eb qeverin\u00eb e Durr\u00ebsit, Kongresi i Lushnj\u00ebs ishte\u00a0 nj\u00eb nga ngjarjet m\u00eb madhore n\u00eb historin\u00eb ton\u00eb komb\u00ebtare, q\u00eb tregoi\u00a0 vullnetin e elit\u00ebs shqiptare p\u00ebr t\u00eb rijet\u00ebzuar shtetin shqiptare me\u00a0\u00a0 institucione t\u00eb mir\u00ebfillta shqiptare. \u201cPa Lushnjen nuk do t\u00eb kishte ndodhur\u00a0 mbrekullia e Vlor\u00ebs\u201d, shkruan M. Kruja.<\/p>\n

P\u00ebr Mithat Frash\u00ebrin, Lushnja ishte nj\u00eb gatim t\u00ebr\u00ebsisht shqiptar dhe kund\u00ebr\u00a0 Europ\u00ebs, kund\u00ebr\u00a0 Konferenc\u00ebs s\u00eb Paqes. Kongresi i Lushnjes i tregoi bot\u00ebs\u00a0 se shqiptar\u00ebt\u00a0 me fuqin\u00eb dhe mjetet e tija\u00a0 di\u00a0 t\u2019ia dal\u00eb. Ai \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej akteve m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb patriotizm\u00ebs.\u00a0 Por ekulibrat politik\u00eb u prish\u00ebn shum\u00eb shpejt, dhe qeveria e Sulejman Delvin\u00ebs hyri n\u00eb kriz\u00eb. Pas m\u00eb\u00a0 shum\u00eb se 69 mbledhjesh t\u00eb k\u00ebtij k\u00ebshilli, shtat\u00eb deputet\u00eb\u00a0 dor\u00ebhiqen. Mbledhja e\u00a0 15 n\u00ebntorit ishte\u00a0 e fundit\u00a0 dhe e\u00a0 shtat\u00ebdhjeta, prej nga ku u vot\u00ebbesua edhe qeveria me kryeminist\u00ebr\u00a0 Iljaz Vrionin. N\u00eb mbledhjen e\u00a0 24 n\u00ebntorit, deklarojn\u00eb\u00a0 dor\u00ebheqjen nga mandatet e tyre dhe 18 deputet\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, midis s\u00eb cil\u00ebve\u00a0 edhe deputet\u00ebt e Beratit: Spiro Papa, Hysen Vrioni, Bektash Cakrani dhe Llambi Goxhomani. Kjo b\u00ebri q\u00eb\u00a0\u00a0 25 senator\u00eb t\u00eb largohen nga K\u00ebshilli Komb\u00ebtar,\u00a0 duke i\u00a0\u00a0 hapur\u00a0 rrug\u00ebn zgjedhjeve t\u00eb para parlamentare n\u00eb Shqip\u00ebri\u00a0 dhe parlamentit t\u00eb par\u00eb t\u00eb prillit 1921. M\u00eb 29 n\u00ebntor 1920, ish kryetari i bashkis\u00eb Berat Iljaz Vrioni, vot\u00ebbesohet n\u00eb parlament si kryeminist\u00ebr. Nga vitit 1920-\u201825 shteti shqiptar do t\u00eb kaloj\u00eb disa kriza politike, duke e sjell\u00eb\u00a0 Iljaz Vrionin\u00a0 tre her\u00eb kryeminist\u00ebr i vendit.<\/p>\n

Si p\u00ebrfundim mund t\u00eb themi se, Kongresi i Lushnjes\u00a0 \u00ebsht\u00eb ngjarja m\u00eb madhore e historis\u00eb son\u00eb komb\u00ebtare, q\u00eb rijet\u00ebzoi Shqip\u00ebrin\u00eb dhe i hapi rrug\u00ebn an\u00ebtar\u00ebsimit n\u00eb Lidhjen e Kombeve m\u00eb 17 dhjetor 1920. Pas k\u00ebsaj, Shqip\u00ebris\u00eb iu rezervua\u00a0 e drejta e aksioneve politike, duke u b\u00ebr\u00eb pal\u00eb n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb e kombeve europiane. P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb shteti shqiptar do t\u00eb funksiononte mbi dokument\u00eb kushtetuese dhe institucione t\u00eb mir\u00ebfillta shqiptare. Pas Kuvendit Komb\u00ebtar t\u00eb Vlor\u00ebs, ky ishte kuvendi i dyt\u00eb q\u00eb shqiptar\u00ebt u bashkuan p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen komb\u00ebtare.<\/p>\n

BIBLIOGRAFI<\/p>\n

Arkivi Q\u00ebndror Shtet\u00ebror,\u00a0 Lufta e popullit shqiptar p\u00ebr \u00e7lirimin komb\u00ebtar(P\u00ebrmbledhje dokumentesh),\u00a0 Tiran\u00eb, 1976.<\/em><\/p>\n

Guga,\u00a0 M. Prefektura e Beratit 1920-1939,\u00a0 Albanian University Press, Tiran\u00eb, 2012.<\/em><\/p>\n

Guga, M. Jani Vruho, pena shqipe e Misirit, Tiran\u00eb, 2019.<\/em><\/p>\n

Puto, A. Shqip\u00ebria politike 1912-1939, Tiran\u00eb, 2009.<\/em><\/p>\n

Qarkore e Ministris\u00eb s\u00eb Brendshme,\u00a0 shtypshkronja \u201c Nikaj\u201d, Shkod\u00ebr, 1921.<\/em><\/p>\n

Hysi, G.\u00a0 Organizimi i shtetit shqiptar dhe lufta politike rreth tij n\u00eb v.1920-1924, Tiran\u00eb, 1998.<\/em><\/p>\n

Kuvendi i Shqip\u00ebris\u00eb, Ligj\u00ebv\u00ebn\u00ebsit shqiptar 1920-2005,\u00a0 Tiran\u00eb, 2005.<\/em><\/p>\n

Kongresi Lushnj\u00ebs dhe Lufta e Vlor\u00ebs,\u00a0 Tiran\u00eb, 1974.<\/em><\/p>\n

Veizi, F. Qeveria e Kongresit t\u00eb Lushnjes dhe veprimtaria e saj 1918-\u201920 ,\u00a0 Tiran\u00eb 1987.<\/em><\/p>\n

Vllamasi, S. Ballafaqimet politike n\u00eb Shqip\u00ebri, Tiran\u00eb ,\u00a0 2000.<\/em><\/p>\n

Gazeta \u201cShkumbini\u201d,\u00a0 Elbasan, 1 prill 1920.<\/em><\/p>\n

Gazeta Bashkimi i Kombit, 21 janar 1944, nr.17.<\/em><\/p>\n

Gazeta \u201cPopulli\u201d, Shkod\u00ebr, 6 shkurt1920, nr.53.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

KONTRIBUTI\u00a0 I PREFEKTUR\u00cbS\u00a0 S\u00cb BERATIT N\u00cb MBAJTJEN\u00a0 E KONGRESIT T\u00cb\u00a0 LUSHNJES Dr. Marela GUGA*   \u00a0 P\u00cbRMBLEDHJE Shqip\u00ebria po ballafaqohej me situata\u00a0 t\u00eb rrezikshme nd\u00ebrkomb\u00ebtare deri n\u00eb\u00a0 humbje t\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb saj. Kjo p\u00ebr faktin se diplomacia evropiane nuk po i p\u00ebrmbahej zgjidhjeve t\u00eb saj politike, duke v\u00ebn\u00eb n\u00eb rrezik kufijt\u00eb e saj etnik\u00eb dhe…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15,11],"tags":[48,62,61,57,58,60,56,63,59],"class_list":["post-1171","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bashkekohore","category-historigrafi","tag-akademia-alternative-shkencore-rrenjet-tona","tag-berat","tag-historiane","tag-kuvend-kombetar","tag-mbeshtetje-popullore","tag-profesoreshe","tag-studiuese","tag-tirane-universiteti-a-xhuvani-elbasan-fakulteti-shkencave-humane","tag-zgjidhje-politike-doktoreshe","category-15","category-11","description-off"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rrenjettona.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1171","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rrenjettona.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rrenjettona.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rrenjettona.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rrenjettona.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1171"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rrenjettona.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1171\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1172,"href":"https:\/\/rrenjettona.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1171\/revisions\/1172"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rrenjettona.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1171"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rrenjettona.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1171"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rrenjettona.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1171"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}